ایستاده در میانِ برزخ

روزنامه همدلی | ۱۸ شهریور ماه ۱۳۹۵

هفتم سپتامبر، سالروز تولد یکی از مهمترین و در عین حال، جنجالبرانگیزترین کارگردانان تاریخ سینماست؛ الیا کازان. شاید بتوان گفت هالیوود نیز هرگز تکلیف خود را در مواجهه با او ندانست. در دوران تسویه حسابهای مککارتی در سال ۱۹۵۲، کازان به همکاری خود با حزب کمونیست اعتراف کرد و یهوداوار تنی چند از همکاران خود را که دارای گرایشات چپ بودند، به کمیته فعالیتهای ضدآمریکایی لو داد. همین امر باعث شد تا زندگی او تبدیل به برزخی شود که تا پایان عمر با آن دست به گریبان بود. به گونهای که وقتی در سال ۱۹۹۹ از طرف آکادمی علوم و هنرهای سینمایی، اسکار افتخاری به او تعلق گرفت، گروهی در بیرون از سالن بر علیه او تجمعی ترتیب داده و بر ضد وی شعار سر میدادند، زمانی هم که کازان وارد صحنه شد، تنها تعدادی اندک از چهرههای درون سالن حاضر شدند تا برایش به پا ایستند.
با اینحال نمیتوان منکر تاثیرگذاری او و هنرش بر سینمای آمریکا شد. او با مشارکت در تاسیس مدرسه سینمایی اکتورز استودیو، نسلی طلایی از بازیگران را کشف و به سینما معرفی کرد که سرآمد آنان، مارلون براندو، جیمز دین و وارن بیتی بودند. او را به حق باید بهترین کارگردان برای بازیگران به حساب آورد. بزرگترین دستاورد او در این زمینه، وارد کردن نوعی واقعگرایی در بازیگری و پرهیز از اغراقهای نمایشی بود، چیزی که پیش از آن در دنیای بازیگری سابقه نداشت.
زمانی مارلون براندو در مورد او گفت: «کازان بهترین کارگردانی است برای بازیگران که میتوانید بیابید. چون خودش بازیگر بوده، البته بازیگری بهخصوص. او چیزهایی را درک میکند که کارگردانان دیگر نمیتوانند. او به شما الهام میبخشدکازان چیزهای بسیاری برای بازیگران به ارمغان آورده است، او شما را دعوت به بحث و مجادله با خود میکند. او از معدود کارگردانان خلاق و فهیمی است که در مییابد بازیگر دارد به کدام سو میرود . او به شما اجازه میدهد تا صحنه را به شکلی که میخواهید بازی کنید
کازان را باید یکی از موفقترین کارگردانان سینما در زمینه برگردانهای ادبی به حساب آورد. فیلمهایی که او از آثار نویسندگانی چون تنسی ویلیامز، جان اشتاینبک، آرتور میلر و اسکات فیتز جرالد ساخت، جملگی در ردیف شاهکارهای تاریخ سینما به حساب میآیند.
او در سال ۱۹۵۴ با ساخت فیلم «در بارانداز»، به نوعی حدیث نفس زندگی خود را ساخت. در واقع شخصیت «تری مالوی» در فیلم (با بازی مارلون براندو) تجسمی از خودِ کازان است که مالوی با نقش داشتن ناخواسته در قتل یکی از دوستانش، از طرف کارگران طرد میشود و در انتها با رویگرداندن از سردسته تبهکاران، «جانی فرندلی» (با بازی درخشان لی جی. کاب) بار دیگر به سمت کارگران باز میگردد؛ هرچند که تاوان بزرگی را با مرگ برادرش پرداخته است.
در سکانسی از فیلم «شرق بهشت»، کل تراسک (با بازی جیمز دین) دیالوگی دارد که گویای واقعیت زندگیِ کازان است. او میگوید: «آدم یه انتخاب داره و این انتخابه که از اون یه آدم میسازه» و کازان انتخاب کرد که مابین فیلم ساختن و انزوا و گوشهگیری، فیلمسازی را ادامه دهد. سرانجام، الیا کازان در ۲۸ سپتامبر سال ۲۰۰۳ درگذشت.

۰۰۱

به اشتراک بگذارید