نگاه گزینشی به تاریخ سینما

روزنامه همدلی | سه‌شنبه هشتم تیر ۱۳۹۵

نقد کتاب تاریخ سینمای ایران

به تازگی چاپ یازدهم کتاب «تاریخسینمای ایران»، تالیف مسعود مهرابی روانهبازار کتاب شده است. این کتاب برای نخستینبار در سال ۱۳۶۳ انتشار یافته بود. دورانی که کتابهای منتشر شدهسینمایی، بسیار کم و محدود بود و در این میان، عناوین کتابهای مرجع سینمایی به زحمت به تعداد انگشتان یک دست میرسید. با توجه به فقر منابع مرجع سینمایی در آن سالها، مخصوصا کتابهای مرجع دربارهسینمای ایران، کتاب «تاریخ سینمای ایران» مورد استقبال مخاطبین قرار گرفت و تعداد دفعات بالای انتشار آن، نشان از اقبال مناسب علاقمندان به هنر و سینمادوستان داشت.

«تاریخ سینمای ایران» در فصلهای مختلفی، روایتگر سینمای ایران از آغاز تا سال ۱۳۵۷ است و در این گذر تاریخی، علاوه بر تولیدات سینمایی، مقولاتی مانند؛ سینمای مستند، تلویزیون، سینمای کودک و نوجوان، سینمای آماتور، دوبله ونیز مورد بررسی قرار گرفتهاند. اما در چاپ جدید کتاب، اصلاحاتی هرچند اندک انجام شده، از جمله مهمترین تغییرات صورت گرفته در این نسخه، عکسهای چاپ شده در کتاب است. اینبار سعی شده تا عکسها، از لحاظ کیفیت متفاوت از چاپ پیشین کتاب باشند و در برخی موارد، عکسها رنگی هستند. اما «تاریخ سینمای ایران» با همهویژگیهای مثبتی که دارد، خالی از ایراد و نقص نیست.

وقتی لاجرم صحبت از «تاریخ» میشود، باید که نگاهی همه جانبه و فارغ از سلایق شخصی به آن داشت. این ایرادی است که بازگوییِ «تاریخ» از نگاه مهرابی، از آن عاری نیست. مولف، کاملا گزینشی و با سلیقهشخصی به فیلمهای مطرح هر سالِ سینمای ایران پرداخته است. برای مثال مگر میشود تاریخ سینمای ایران را بررسی کرد و هیچکجا نامی از «فریدون گله» نبُرد؟ یعنی از میان فیلمهایی مانند «دشنه»، «کافر»، «کندو»، «زیر پوست شب» و «مهر گیاه» هیچکدام ارزش این را نداشتند که دستکم دو خط دربارهشان نوشته شود؟ بگذریم که باز میتوان نام فیلمها و فیلمسازان دیگری را هم به این لیست اضافه کرد که مورد غفلت واقع شدهاند. فیلمسازانی مانند عبدالله غیابی، کبری سعیدی (شهرزاد)، علیرضا داوودنژاد و فیلمهای قابل بحثی مانند «سه نفر روی خط»، «مو سرخه»، «نازنین»، «مریم و مانی» و
نمیشود صحبت از تاریخ سینما کرد و در هر سال از چند فیلم انگشتشمار به عنوان آثار مطرح نام برد و سایر فیلمها را با عبارت «سایر فیلمهای این سال عبارتند از» ذکر کرد. شکی نیست که فیلمهای قابل بحثِ هر سال سینمای قبل از انقلاب، شاید بسیار محدود باشند، ولی وقتی پای تالیف کتابی مرجع به میان میآید، باید در حد چند خط هم که شده، برای آگاهی مخاطبی که به اثری معتبر رجوع میکند، به هر فیلم اشاره شود.
با این اوصاف شاید بتوان به حاصلِ کار مهرابی، نام «برگزیدهتاریخ سینمای ایران» یا «گزینشی از تاریخ سینمای ایران» داد.

۰۱

به اشتراک بگذارید